DSÖ Dijital Sağlık Değerlendirme Çerçevesi

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dijital sağlık müdahalelerini ulusal ölçekte devreye alınmadan önce, sırasında ve sonrasında değerlendirmeye yönelik bir dizi kılavuz yayımlar; bunlar izleme ve değerlendirme metodolojisini, müdahale türlerinin standart bir sınıflandırmasını ve bir dijital sağlık programının ölçeklendirmeye hazır olup olmadığını yargılamaya yönelik araç setlerini kapsar. Bu kılavuzlar, DSÖ'nün dijital ve sağlık sistemi altyapısı çok farklı olan ülkelerde nüfus sağlığını koruma görevini yansıtarak özellikle ve tutarlı biçimde eşitlik, fizibilite ve güvenliğe vurgu yapar. Tek bir adlandırılmış kontrol listesinden farklı olarak, bu çerçeve, ulusal veya bölgesel bir dijital sağlık dağıtımını değerlendiren kuruluşların tipik olarak birlikte başvurduğu tutarlı bir DSÖ yayınları ailesi olarak anlaşılmalıdır.

Neden önemlidir

İyi kaynaklara sahip bir pilot ortamında iyi performans gösteren bir dijital sağlık müdahalesi; bağlantı, dijital okuryazarlık, dil ve sağlık sistemi kapasitesi düzeyleri belirgin biçimde farklı olan popülasyonlarda ulusal ölçekte devreye alındığında başarısız olabilir veya aktif olarak zarar verebilir. DSÖ kılavuzunun kapatmak için var olduğu boşluk tam olarak budur; çünkü DSÖ'nün temel görevi, herhangi bir tek sağlık sisteminin veya satıcının çıkarları değil, çok eşitsiz kaynaklara sahip üye devletlerde nüfus sağlığı eşitliğidir. DSÖ'nün yaklaşımı ayrıca güvenliği ve fizibiliteyi, bir müdahale zaten işe yaradıktan sonra değerlendirilecek sonradan akla gelenler olarak değil, geçit niteliğindeki hususlar olarak ele alır: bir dijital sağlık aracının, ölçeklendirme düşünülmeden önce, yalnızca toplamda etkili olduğunun değil, eşitsizliği kötüleştirmediğinin veya yeni güvenlik riski getirmediğinin gösterilmesi gerekir. Ulusal veya çok ülkeli bir dijital sağlık dağıtımı planlayan herhangi bir kuruluş için değerlendirmeyi DSÖ kılavuzuyla hizalamak çoğu zaman pratik bir zorunluluktur da; çünkü bu, sağlık bakanlıkları ve çok taraflı fon sağlayıcılar tarafından en çok atıfta bulunulması veya talep edilmesi olası çerçevedir.

Nasıl uygulanır

DSÖ kılavuzu, tek bir puanlanan kontrol listesi olarak değil, birbirine
bağlı çeşitli değerlendirme faaliyetleri boyunca uygulanır:

Sınıflandırma     — müdahalenin, diğer yerlerdeki benzer müdahalelerle
                     birebir karşılaştırma sağlamak üzere DSÖ'nün
                     Dijital Sağlık Müdahaleleri Sınıflandırması'na
                     göre kategorize edilmesi

İzleme ve
değerlendirme
tasarımı          — çalışma tasarımını, sonuç seçimini ve veri kalitesini
                     kapsayan, dijital sağlık müdahaleleri için DSÖ'nün
                     izleme ve değerlendirme kılavuzunun izlenmesi

Ölçeklendirmeye
hazırlık
değerlendirmesi   — temel hazırlığın, ortaklıkların, mali
                     sürdürülebilirliğin, teknik mimarinin ve operasyonel
                     kapasitenin DSÖ/ITU ile uyumlu ölçeklendirme
                     değerlendirme araç setlerine göre değerlendirilmesi

Eşitlik ve
güvenlik
incelemesi        — ölçeklendirme devam etmeden önce, müdahalenin erişim
                     veya sonuç eşitsizliklerini kötüleştirip
                     kötüleştiremeyeceğinin ya da klinik veya veri
                     gizliliği güvenlik riski getirip getirmeyeceğinin
                     açık, geçit niteliğinde bir değerlendirmesi

Çalışılmış örnek

Bir sağlık bakanlığı, anne sağlığı kısa mesaj hatırlatma hizmetini tek bölgeli bir pilottan ulusal dağıtıma ölçeklendirmeyi planlar. DSÖ'nün sınıflandırma kılavuzu uygulandığında müdahale, açıkça, danışana yönelik, hedefli iletişim türünde bir dijital sağlık müdahalesi olarak kategorize edilir; bu, müdahalenin tamamen yeniymiş gibi değerlendirilmesi yerine, başka yerlerde değerlendirilen benzer müdahalelerle karşılaştırılmasına olanak tanır. Hem erişimi hem de klinik sonucu, yalnızca sonucu değil, izlemek için DSÖ kılavuzu izlenerek bir izleme ve değerlendirme planı oluşturulur. Bir ölçeklendirme hazırlığı değerlendirmesi, pilot bölgenin hücresel ağ güvenilirliğinin ulusal ortalamanın belirgin biçimde üzerinde olduğunu tespit eder; bu da eşitlik ve güvenlik incelemesinin önemli bir riski işaretlediği anlamına gelir: kırsal ağ kapsamını önce değerlendirmeden ulusal çapta ölçeklendirmek, yararı zaten daha iyi bağlantılı, daha varlıklı bölgelerde yoğunlaştırabilir ve mevcut bir anne sağlığı eşitlik açığını kapatmak yerine genişletebilir. Eşitliğin sonradan akla gelen bir şey yerine geçit niteliğinde bir ölçüt olarak ele alınması sayesinde ortaya çıkan bu bulgu, bakanlığı dağıtımı tek tip ölçeklendirmek yerine ağ kapsamı kademesine göre aşamalandırmaya yönlendirir.

Veri kaynakları ve uyarılar

DSÖ'nün kılavuz belgeleri kamuya açık olarak yayımlanır ve ücretsiz olarak erişilebilir; ancak bunları uygulamak, DSÖ'nün kendisinin sağlamadığı yerel verileri gerektirir: dağıtım yapılan ülkeye veya bölgeye özgü bağlantı ve dijital okuryazarlık verileri, yerel sağlık sistemi kapasite verileri ve yerel sonuç verileri. Bu, çerçevenin değerlendirme için yapıyı sağladığı, verinin kendisini sağlamadığı anlamına gelir. DSÖ'nün kılavuzu çok farklı ulusal bağlamlara uygulanabilecek kadar kasıtlı olarak genel olduğundan, ülkeye özgü riski gözden kaçıran genel, onay kutusu tarzı bir değerlendirmeden kaçınmak için onu iyi uygulamak gerçek yerel uzmanlık ve veri gerektirir; yerel sağlık sistemi ve eşitlik verileri olmadan yürütülen bir DSÖ ile uyumlu değerlendirmenin, tasarlandığı riskleri gerçekten ortaya çıkarması olası değildir.

Tuzaklar

Yalnızca sınıflandırmayı değerlendirme saymak: bir müdahale türünü doğru sınıflandırmak karşılaştırma için bir başlangıç noktasıdır, kendi başına müdahalenin güvenliğinin, etkinliğinin veya ölçeklendirmeye hazır olup olmadığının bir değerlendirmesi değildir.
Eşitlik değerlendirmesini bir geçit yerine son bir ek olarak görmek: DSÖ'nün yaklaşımı eşitlik riskini, ölçeklendirme zaten gerçekleştikten sonra raporlanacak bir dipnot değil, bir dağıtımı yavaşlatmak veya yeniden tasarlamak için bir neden olarak ele alır; yalnızca geriye dönük değerlendirmek amacını boşa çıkarır.
Çerçeveyi yerel bağlam verisi olmadan uygulamak: DSÖ'nün kılavuzu kasıtlı olarak geneldir; yerel bağlantı, okuryazarlık ve sağlık sistemi kapasitesi verileri olmadan, ona göre yapılan bir değerlendirme gerçek bir risk değerlendirmesi yerine genel bir kontrol listesi alıştırmasına dönüşür.
DSÖ ile uyumun ulusal bir düzenleyici veya etik incelemenin yerini tuttuğunu varsaymak: DSÖ kılavuzu bir değerlendirmeyi bilgilendirir ve yapılandırır ancak bir ülkenin kendi gerekli düzenleyici, veri koruma veya etik onay süreçlerinin yerini almaz.

Kaynaklar

Dünya Sağlık Örgütü, Classification of Digital Health Interventions v1.0
Dünya Sağlık Örgütü, "Monitoring and Evaluating Digital Health Interventions: A practical guide to conducting research and assessment"
Dünya Sağlık Örgütü, ITU ve ortaklar, mHealth Assessment and Planning for Scale (MAPS) Toolkit
Dünya Sağlık Örgütü, "WHO guideline: recommendations on digital interventions for health system strengthening"

Ayrıca bkz. dijital erişim oranı ve dijital okuryazarlık oranı, bu kitapta DSÖ kılavuzunun geçit niteliğinde bir husus olarak ele aldığı eşitlik boyutuyla en doğrudan uyumlu olan iki ölçüt.